
Go Flow, Fit, snel & dynamisch organiseren in een wereld vol onzekerheid en onkenbaarheid.
Fit, snel en dynamisch organiseren in een wereld vol onzekerheid en onkenbaarheid
Hans Schönfeld MCM
Organisaties kennen grenzen tussen afdelingen, functies en verantwoordelijkheden. Tussen publiek en privaat, opdrachtgever en opdrachtnemer, mens en technologie, beleid en uitvoering. Lange tijd boden die grenzen overzicht, stabiliteit en houvast. Maar steeds meer van die vertrouwde scheidslijnen beginnen te vervloeien.
Digitalisering verbindt gebeurtenissen, organisaties en mensen op een ongekende schaal. Kunstmatige intelligentie verandert de manier waarop we informatie verwerken, besluiten nemen en werkzaamheden uitvoeren. Publieke opgaven stoppen niet bij de grens van één overheidsorganisatie. Bedrijven opereren binnen ecosystemen van partners, platforms, leveranciers en gebruikers. De werkplek kan thuis, op kantoor of onderweg zijn. Menselijke en artificiële intelligentie werken steeds vaker naast en met elkaar.
Hans Schönfeld benoemt dit verschijnsel als fluïditeit: grenzen en categorieën die lange tijd vanzelfsprekend leken, verliezen hun vaste vorm. Uit die vervloeiing ontstaat flow, een voortdurende beweging waarin ontwikkelingen elkaar beïnvloeden en versnellen. Dat heeft ingrijpende gevolgen voor de manier waarop we organiseren.
Veel organisaties behandelen veranderen nog als een tijdelijke gebeurtenis. Er ontstaat een probleem of er is een ambitie. De huidige situatie wordt geanalyseerd en een gewenste situatie wordt ontworpen. Vervolgens moet een project, programma of transformatie de organisatie van A naar B brengen. Maar wat gebeurt er wanneer B tijdens de reis verandert? Wat doen we wanneer technologie, wetgeving, maatschappelijke verwachtingen of geopolitieke verhoudingen sneller bewegen dan het programma? En wat gebeurt er wanneer ineens een mogelijkheid C ontstaat die bij aanvang nog niet bekend kon zijn? Dan bewegen niet alleen de route en het landschap, maar ook de bestemming.
Het Go Flow network en dit boek onderzoekt hoe organisaties en mensen kunnen blijven handelen wanneer verandering een permanente conditie wordt. Het boek maakt daarbij een belangrijk onderscheid tussen onzekerheid en onkenbaarheid. Bij onzekerheid kennen we verschillende mogelijke ontwikkelingen, maar weten we niet welke werkelijkheid zal worden. Scenario’s, voorspellingen, kansberekeningen en risicomanagement kunnen dan helpen. Bij onkenbaarheid bestaan relevante toekomstige mogelijkheden op het moment van handelen nog niet, of kunnen we ze nog niet overzien. De aanslagen van 11 september, de coronapandemie en de onverwacht snelle doorbraak van generatieve AI laten zien hoe ingrijpend zulke gebeurtenissen kunnen zijn.
Geen enkel plan kan een organisatie volledig op het onkenbare voorbereiden. Een organisatie kan zich wel ontwikkelen tot een organisatie die fit genoeg is om te reageren zodra het onverwachte zich aandient.
Fitheid betekent daarbij niet dat alles voortdurend moet veranderen. Een topsporter rent ook niet de hele dag om fit te blijven. Fitheid betekent dat het benodigde vermogen beschikbaar is wanneer de omstandigheden daarom vragen: kunnen versnellen wanneer snelheid nodig is, vertragen wanneer zorgvuldigheid belangrijker wordt, standaardiseren waar stabiliteit waarde toevoegt en improviseren waar onzekerheid overheerst. De centrale vraag verschuift van hoe we realiseren wat we hebben afgesproken naar hoe we ervoor zorgen dat wat we realiseren nog past bij de wereld waarin het uiteindelijk moet functioneren?
Het boek werkt deze gedachte uit in acht organisatorische en vijf persoonlijke fitheidsgebieden.
- De organisatorische kant omvat het vermogen om ontwikkelingen waar te nemen, nieuwe mogelijkheden te creëren, snel en zorgvuldig te beslissen, ideeën te realiseren, voortdurend te verbeteren, exploratie met productie te verbinden, digitaal verantwoord te handelen en buiten de eigen grenzen samen te werken.
- De persoonlijke kant gaat over fitheid in zijn, denken, verbinden, samenwerken en handelen. Want een organisatie wordt niet beweeglijker door alleen processen, structuren en technologie te veranderen.
Deze dertien fitheidsgebieden vormen geen checklist en leiden niet tot één algemene score. Een organisatie kan digitaal zeer ontwikkeld zijn en tegelijkertijd moeite hebben met samenwerking. Een bestuur kan toekomstontwikkelingen scherp waarnemen, maar door trage besluitvorming niet in beweging komen. Een leider kan rationeel begrijpen dat onzekerheid onvermijdelijk is en in de praktijk toch blijven zoeken naar controle en schijnzekerheid. Bij Go Flow draait het daarom om de samenhang tussen verschillende vermogens. Fitheid is geen eindtoestand die eenmaal kan worden bereikt en vervolgens behouden blijft. Wat vandaag voldoende is, kan morgen tekortschieten.
Kunstmatige intelligentie krijgt in het boek bijzondere aandacht. Waar organisaties vroeger noodgedwongen werkten met periodieke rapportages, steekproeven en langdurige analyses, maakt AI bredere en soms vrijwel continue waarneming mogelijk. AI kan informatie uit verschillende bronnen verbinden, patronen helpen herkennen, alternatieven genereren en mensen ondersteunen bij kennisintensieve werkzaamheden. Daarmee draagt AI bij aan de snelheid, kwaliteit, dynamiek en de passendheid. Een organisatie die AI toevoegt aan een star organisatiemodel wordt daardoor niet vanzelf beweeglijk. Zij kan dan vooral sneller gaan doen wat zij gisteren ook al deed.
De wezenlijke vraag is daarom hoe menselijke en artificiële intelligentie gezamenlijk kunnen bijdragen aan het vermogen om waar te nemen, te begrijpen, te leren, te kiezen en te handelen. Daarbij blijven menselijke oordeelsvorming, ethiek, verantwoordelijkheid en betekenis onmisbaar.
Go Flow verklaart bestaande methoden niet als overbodig. Beheersing, Lean, Agile, Scrum, DevOps, SAFe, projectmanagement en risicomanagement bevatten waardevolle kennis. Het gevaar ontstaat wanneer een methode belangrijker wordt dan de veranderende werkelijkheid. Go Flow voegt daarom een essentiële overkoepelende vraag toe: kan de organisatie voortdurend bepalen welke aanpak in de actuele situatie passend is? De Go Flow aanpak levert volgens die gedachte meer op dan een afgesproken resultaat. Het laat ook een organisatie achter die beter in staat is om de volgende, nog onbekende verandering op te vangen.
Het boek is geschreven voor bestuurders en directies die hun organisatie willen voorbereiden op veranderingen die zich niet volledig laten voorspellen. Voor commissarissen en toezichthouders die naast verantwoording achteraf ook eerder willen signaleren en anticiperen. Voor project-, programma- en verandermanagers die ervaren dat het beoogde eindpunt tijdens de uitvoering kan verschuiven. Voor Agile-, Scrum-, SAFe- en DevOps-professionals die adaptiviteit van teams willen verbreden naar strategie, bestuur en de volledige organisatie.
Het is eveneens een uitnodiging aan onderzoekers, studenten, professionals, ondernemers en beleidsmakers. Go Flow is een groeiende zoektocht waarbij wetenschappelijke inzichten, kunst, praktijkervaring, technologie en verschillende perspectieven met elkaar worden verbonden. Die zoektocht wordt vormgegeven samen met anderen binnen het Go Flow Network: een gemeenschap waarin bestuurders, professionals, onderzoekers, studenten en organisaties samen bouwen aan een geheel van kennis, perspectieven en methoden. Geen verzameling definitieve antwoorden, maar een omgeving waarin inzichten worden onderzocht, beproefd, aangevuld en verbeterd.
Go Flow is aanbevolen voor iedereen die voelt dat meer plannen, regels en controle geen volledig antwoord meer bieden op de wereld van vandaag. Het boek helpt je fluïditeit te herkennen, onzekerheid en onkenbaarheid te onderzoeken en de organisatorische en persoonlijke fitheid te ontwikkelen die nodig is om te blijven handelen. Wacht niet op het moment waarop de wereld weer stabiel wordt. Onderzoek welke beweging nu nodig is, maak ruimte voor leren en vergroot het vermogen van je mensen en organisatie om iedere toekomst tegemoet te treden.
Over de auteurs

Hans Schönfeld MCM
Choreograaf van beweging, auteur, initiatiefnemer.
Initiatiefnemer van het netwerk. Auteur van meerdere recente boeken en artikelen over fit, snel en dynamisch organiseren.
LinkedInDiscussies hierover
Heb je een vraag over dit onderwerp, of een ervaring om te delen? Start een discussie; die blijft aan deze pagina gekoppeld.
Reacties op dit boek
Nog geen reacties
Wees de eerste die reageert.
Wil je reageren? Log in of meld je gratis aan.